Ρητορικά Σχήματα: Διανοίας (και Λέξεως)

Ρητορικά σχήματα, ευκολύνοντα κι επιρρωνύοντα την πειθώ, δημιουργεί η τεχνήεσσα χρήσις του διαφόρου τρόπου (ή, ‘τόπου’) της λέξεως ή της διανοίας. Και η μεν πρώτη δημιουργεί τα λεκτικά σχήματα, η δε δευτέρα τα κατ’ έννοιαν σχήματα, ή σχήματα της διανοίας.


Τίτος Χριστοδούλου


Εκ της τεχνικής και λελογισμένης χρήσεως αυτών προκύπτει μεγάλως η Τέχνη του Λόγου:

Πειθούς Αγωγός, δια των σχημάτων της διανοίας, εδώ, κινούσα τα ψυχικά αισθήματα, τας ιδέας και τα πάθη, κατά τους τόπους της Πειθούς, ως ο Φιλόσοφος έδειξεν εις την Ρητορικήν του.

Φίλου αιτήματος κα’γώ πειθόμενος, της Ρητορικής Τέχνης ακροθιγώς εφήπτον.

Say ‘thank you, Πάμπε!’

Την δύναμιν των λεκτικών σχημάτων της διανοίας εξήρεν ο Ιερός Αυγουστίνος (την ελληνικήν, καίτοι, αγνοών) δεικνύων:

‘Και καθώς την ψυχήν προτιμώμεν του σώματος, ούτω και τας εννοίας προτιμητέον των λέξεων’.

Δι’ ό, συνθέτων ρητορικόν λόγον μέλημα αυτού δέον είναι πόσα και ποία των ρητορικών σχημάτων της διανοίας θα μετέλθει εις τα καθέκαστα μέρη του λόγου του, και πώς ευχρήστως και καλλιεπέστερον αυτά δια των λέξεων θα επενδύσει.

Είναι δε αυτά, εν αριθμήσει τα ακόλουθα:

Αλληγορία, Ανακοίνωσις, Αναφώνησις, Αντίθεσις, Ανθυποφορά, Απαρίθμησις, Αποσιώπησις, Αποστροφή, Διάλογος, Διαπόρησις, Έμφασις, Επανόρθωσις, Επιμονή, Ερώτησις, Ηθοποΐα, Κλίμαξ, Μεγαλοποίησις, Μετάβασις, Όρκος, Παράλειψις, Παραχώρησις, Παρρησία, Περιγραφή, Προσωποποΐα, Σύγκρισις, Υπόθεσις, Υποτύπωσις.

Η χρήσις των ρητορικών σχημάτων της διανοίας πλειστάκις ‘προσήκει, συνάδει και συνευδοκεί εις τον ρητορικόν λόγον’, γλίσχρα και ευρίπιστα και σποδαία μάλλον ή σπουδαία δείγματα ή ψήγματα ή, μάλλον ψύγματα, ακούομεν εις των πολιτικών μας τον λόγον.

Του σχήματος του ‘Όρκου’ και ημείς μετερχόμενοι, ‘δεσμευόμεθα’ να επανέλθωμεν.

Τρία κεφάλαια της Ρητορικής του Αριστοτέλους, εορταστική αργία (αλλά όχι του νοό;) σήμερα.

Και κατάληξη με την παιγνιώδη ρητορική του Σωκράτους, στον πλατωνικό Μενέξενο.

Και τον θαυμάσιο του Επιτάφιο της Ασπασίας, με τον οποίο κορυφούται στην κατάληξή του ο διάλογος.

Της τό ‘χες της Ασπασίας; Είπαμε, επανερχόμεθα, ώ ομιλούσα Μιλησία!


Τίτος Χριστοδούλου


Αφήστε μια απάντηση